Παρασκευή, 10 Οκτωβρίου 2014

Δείτε Τι Κρατούσαν Οι Καρυάτιδες...


Ο σχεδιαστής-ζωγράφος Γεράσιμος Γερολυμάτος, παρουσίασε στο προσωπικό του blog, νέα σχέδια αναπαράστασης της πύλης στην Αμφίπολη και των Καρυάτιδων με βάση τα επίσημα στοιχεία των διαστάσεων που έχει δώσει η αρχαιολογική ομάδα.

«Σχεδιάζοντας τον χώρο και «ακολουθώντας»...
στην κυριολεξία την σκέψη του αρχιτέκτονα, βρέθηκα πολύ συχνά προ εκπλήξεων, καθώς αναλογίες και αριθμοί επαναλαμβάνονταν εδώ και εκεί στις σχέσεις των μερών.
Μου «αποκαλύφθηκαν» έτσι μέτρα και αναλογίες διαφόρων στοιχείων, που δεν έχουν ακόμα δοθεί στη δημοσιότητα, αλλά που επιβεβαιώνονται από τους αριθμούς. Θα αναφέρω μερικά μόνο παραδείγματα από τα πολλά, διότι αλλιώς το άρθρο μου θα κινδυνέψει να γίνει βιβλίο» σημειώνει για την προσπάθεια που έκανε αλλά και τις εκπλήξεις που συνάντησε.
Ανάμεσα στις εκπλήξεις που βρήκε οι Καρυάτιδες ίσως κρατούσαν κάποιο στεφάνι με το όνομα του νεκρού που είναι θαμμένος.
Διαβάστε το κείμενο και δείτε το σχέδιό του αναλυτικά όπως δημοσιεύθηκε στο προσωπικό του blog peritexnisologos:
Κατά αρχήν, θα περιοριστώ να πω, ότι συμφωνώ με την βασική χρονολόγηση της κας Περιστέρη, αφήνοντας και ένα περιθώριο 20 ετών, (όπως πολύ σωστά διατύπωσε και η κα Ρωμιοπούλου, που φτάνει την χρονολόγηση έως και το 280 π.Χ). Στο επόμενο άρθρο μου, όπου θα παρουσιάσω και έγχρωμο το εσωτερικό του τάφου, θα αναφερθώ διεξοδικά στις Καρυάτιδες, στη μορφολογία, στο συμβολισμό και στη σημασία τους.
Προς το παρόν, θα μιλήσω για την κίνηση των χεριών τους, όπως υποθετικά την έχω σχεδιάσει, αλλά και θα επισημάνω τα σημεία με τα οποία διαφωνώ ως προς την άποψη αρκετών, ότι δεν πρόκειται για Καρυάτιδες, αφού είχαν ρόλο μόνο διακοσμητικό και συμβολικό και όχι υποστηρικτικό του επιστυλίου. Τα πράγματα, όμως, δεν είναι άσπρα ή μαύρα.
Η παρατήρηση, λοιπόν, των Καρυάτιδων και η φθορά της δεξιάς εξ αυτών (της ανατολικής), δείχνει ένα μόνο πράγμα. Ότι οι Καρυάτιδες είχαν και ρόλο υποστηρικτικό του επιστυλίου και άρα είναι και «τυπικά» Καρυάτιδες, αλλά όχι με τα χέρια, αφού αυτά ήταν ένθετα και άρα αδύναμα να σηκώσουν κάποιο μεγάλο βάρος, αφού ο γλύπτης τα προόριζε για άλλο σκοπό.
Στην φωτογραφία (εικ.3) φαίνεται καθαρά πως το κεφάλι της Καρυάτιδας εφάπτεται του επιστυλίου και πως δεν υπάρχει κάποιο κενό, έστω λίγων εκατοστών. Τι συμβαίνει λοιπόν; Είναι νομίζω απλό. Ο αρχιτέκτονας ζήτησε από τον γλύπτη να σμιλέψει στο μασίφ μάρμαρο των δύο πεσσών, δύο συμφυείς Καρυάτιδες.
Η πρόβλεψη του ήταν, να «μοιράσει» το φορτίο του θόλου ανισομερώς στους πεσσούς και στις Καρυάτιδες, αναθέτοντας κατά αναλογία, ένα ίσως 70% του φορτίου στους πεσσούς και ένα 30% του φορτίου στις Καρυάτιδες, μιας και είχε προκρίνει και τον διακοσμητικό τους ρόλο στη σύνθεση της Πύλης.
Ήταν όμως και οι ίδιες υποστηρικτικές κατά ένα 30%. Αυτό φαίνεται και από την διατομή του πεσσού που είναι 20Χ60 εκ, ακριβώς για να σηκώνει το μεγαλύτερο φορτίο. Άλλωστε αυτό επιτείνεται και από το πλάτος του κάθε βάθρου-πεσσού που είναι 72 εκ, στη βάση του, αλλά που στο ύψος των αγαλμάτων γίνεται μόνο 20 εκ, αφήνοντας ελεύθερα τα άλλα 52 εκ, πλάτους μέσα στα οποία αναπτύσσεται ο όγκος των γλυπτών.
Έτσι, η καθίζηση και το σπάσιμο του επιστυλίου, (που αποτελείται από περισσότερα από ένα κομμάτια μαρμάρου δίπλα-δίπλα) επάνω και πίσω από την δεξιά Καρυάτιδα, είχε ως αποτέλεσμα αυτή να συμπιεστεί και να σπάσει. Η αριστερή (δυτική) Καρυάτιδα, όμως, επειδή το επιστύλιο από πάνω της έχει ραγίσει μεν, αλλά έχει αντέξει, εμφανίζει μόνο μια ρωγμή στο πρόσωπο από την πίεση που της έχει ασκηθεί.
Πολύ πιθανόν, αν η ανασκαφή γινόταν 50 ή 100 χρόνια μετά, να την έβρισκαν και αυτή με τελείως κατεστραμμένο το πρόσωπο.
Έπειτα από την εικόνα, που στο σύνολο της αποτελεί μια αναπαράσταση του πραγματικού χώρου του τάφου, ας έρθουμε τώρα και στην προσωπική μου εκδοχή, αναφορικά με την κίνηση που μπορεί να είχαν τα εσωτερικά σπασμένα χέρια των Καρυάτιδων. Αυτό είναι και το δεύτερο ζήτημα, το καθαρά υποθετικό, που πραγματεύομαι με αυτό το σχέδιο.
Όπως βλέπει κανείς, έχω αποκαταστήσει τα χέρια σε αυτή τη συγκεκριμένη κίνηση και θέση, για την οποία θα δώσω κάποιες εξηγήσεις, θέτοντας στην κρίση του αναγνώστη τα επιχειρήματα μου.
Και κατά αρχήν, να συμφωνήσουμε στην κοινή βάση, πως είναι η ανατομία του ανθρωπίνου σώματος και η σκελετική του δομή, που καθορίζει το είδος και το εύρος των κινήσεων που αυτό μπορεί να κάνει. Η κουκουβάγια πχ, μπορεί να περιστρέφει το κεφάλι της, αλλά αυτό είναι αδύνατον για τον άνθρωπο.
Το ίδιο, λοιπόν, συμβαίνει και με τα χέρια των Καρυάτιδων, αφού ένας γλύπτης (και γενικά ο καλλιτέχνης, εκτός φυσικά των ιατρών) ως εξαιρετικός γνώστης των ανατομικών χαρακτηριστικών του ανθρώπινου σώματος και των κινητικών δυνατοτήτων του, είναι αδύνατον, έως απίθανο, να τα είχε τοποθετήσει σε κάποια στάση αφύσικη, μη συνάδουσα με τη δομή του σκελετού. Και αυτό, δεν συμβαίνει ούτε εδώ.
Η προσεκτική παρατήρηση των ώμων και μέρους των βραχιόνων των Καρυάτιδων, είναι άκρως αποκαλυπτική για το είδος της κίνησης που μπορεί να είχαν, αφού η βάση του άκρου, ο βραχίονας, προκαθορίζει σε μεγάλο βαθμό την ανάπτυξη του υπόλοιπου χεριού, αν και δεν μπορεί να αποκαλύψει την έκφραση της χειρονομίας που έχουν τα δάκτυλα. Στην φωτογραφία (εικ. 4) που είναι τραβηγμένη στο ύψος των Καρυάτιδων και άρα δεν παραμορφώνει την αληθινή εικόνα, διαπιστώνουμε το εξής εκπληκτικό που δεν φαίνεται να έχει παρατηρήσει κανείς και για αυτό δημιουργήθηκαν διάφορες θεωρίες περί «αποτροπής» κλπ.
Η κίνηση των δύο Καρυάτιδων δεν είναι ακριβώς η ίδια, αφού η γωνία των βραχιόνων ως προς τον άξονα του σώματος, είναι διαφορετική.
Στην αριστερή Καρυάτιδα ο βραχίονας βρίσκεται σε ορθή γωνία με το σώμα, ενώ στην δεξιά είναι εμφανής μια μικρή κλίση του βραχίονα, που στην προέκταση του κατευθύνει το χέρι προς ένα υψηλότερο θεωρητικά επίπεδο από το χέρι της άλλης.
Στο σχέδιο μου, χάριν της συμμετρίας, απεικόνισα τα δύο χέρια στο ίδιο ύψος υποθέτοντας πως το χέρι της αριστερής Καρυάτιδας κάνει γωνία στον αγκώνα ώστε να φτάσει ο καρπός της στο ύψος που βρίσκεται και της άλλης. Μπορεί όμως ο γλύπτης να αδιαφόρησε για τη συμμετρία αυτή, αν δεν εξυπηρετούσε τον σκοπό του.
Άλλωστε, έχει ήδη ξεπεράσει κάπως τη συμμετρία, βάζοντας τους δύο βραχίονες σε μια ελαφρώς διαφορετική θέση. (πράγμα που επίσης αποτελεί μια «καινοτομία» ελευθερίας στη σύνθεση, σε σχέση με τα παλαιότερα κλασικά πρότυπα, όπως γενικά καινοτομίες παρουσιάζει και ο ίδιος ο τάφος, αφού σε μια μεταβατική περίοδο όπως είναι τα τέλη του 4ου π.Χ αιώνα, όλα μοιάζουν να είναι κάπως ασυνήθιστα)
Η θέση των βραχιόνων περιορίζει έτσι σημαντικά την γκάμα των κινήσεων που μπορούν να γίνουν και μάλιστα οι κινήσεις αυτές, είναι βέβαιο ότι γίνονταν πάνω από το ύψος των ώμων τους και ανάμεσα στα κεφάλια.
Οποιαδήποτε άλλη κίνηση των καρπών από αυτό το ύψος προς τα κάτω, για εμένα τουλάχιστον, θα ήταν μια αφύσικη κίνηση. Κυρίως για την δεξιά Καρυάτιδα, που οι επιλογές των κινήσεων της είναι ακόμα λιγότερες από ότι της αριστερής που βρίσκεται ο βραχίονας της σε ορθή γωνία και άρα θα μπορούσε ο γλύπτης να την απέδιδε σε πλήρη έκταση.
Στην περίπτωση αυτή βέβαια, τα δύο χέρια θα είχαν μια μικρή διαφορά ύψους. (Στην εικ, ΙΙ πάνω στο σχέδιο, δίνω ένα συνδυασμό των πιθανών κινήσεων των χεριών, που είναι όμως όλες πάνω από το ύψος του ώμου)
Τελικά, η κίνηση των χεριών είναι πιο πιθανό πως εκτείνεται προς το πλάι και όχι με προβολή προς τα εμπρός.
Μετά από αυτά, μπορούμε τώρα να εξετάσουμε το είδος της κίνησης που μπορεί να λάμβανε χώρα στο ύψος ανάμεσα στα κεφάλια των Καρυάτιδων. Θα χρειαστεί να απαριθμήσουμε κάποιες αποκλείοντας τις πιο απίθανες, ώστε να οδηγηθούμε σε κάποιο συμπέρασμα.
Α. Αποτροπή: Κατά κοινή ομολογία, οι Σφίγγες της εισόδου είχαν τον αποτρεπτικό χαρακτήρα, καθώς ως τρομερά πλάσματα του κάτω κόσμου, ήταν επιφορτισμένες με την φύλαξη του τάφου. Οι Καρυάτιδες όμως γιατί; Αν οι τυμβωρύχοι είχαν «αδιαφορήσει» στην τρομερή θέα των δύο Σφιγγών της εισόδου (εκεί βρίσκονται πάντα οι φύλακες και όχι μέσα) και έχοντας σκάψει όλη την απόσταση μέχρι τον β προθάλαμο, είναι κανείς που να πιστεύει πως θα το έβαζαν στα πόδια, όταν θα αντίκριζαν τις δύο όμορφες Καρυάτιδες, επειδή τους έκαναν νεύμα να μην προχωρήσουν; Είναι απίθανο λοιπόν να υπήρχαν δύο συνεχόμενες «αποτροπές» και κάθε σύμβολο από τα τρία του τάφου μέχρι στιγμής (Λέων-Σφίγγες-Καρυάτιδες) είχαν διαφορετικό ρόλο. Για τα σύμβολα αυτά θα αναφερθώ διεξοδικά σε επόμενο άρθρο)
Β. Ποιες άλλες κινήσεις θα μπορούσαν να κάνουν, εκτός (για να αστειευτώ και λίγο) από το να σηκώνουν με νόημα το δάκτυλο τους προς την Μέρκελ, ή να χαιρετούν με τον γνωστό χαιρετισμό τον Μιχαλιολάκο; Με έκταση των χεριών τους στα 2,27 εκ., δεν θα μπορούσαν ούτε να «πλέξουν» άνετα τα χέρια τους σε μια χειρονομία, ας πούμε, χάριτος. Άρα;
Γ. Η πιθανότητα να κρατούσαν κάτι είναι πολύ βάσιμη, διότι οι κινήσεις τους αποκλείεται να ήταν ανεξάρτητες, ως να επρόκειτο για δύο μορφές άσχετες μεταξύ τους που απλά βρέθηκαν πάνω σε δύο βάθρα κάνοντας η κάθε μια κάτι διαφορετικό. Πιστεύω ακράδαντα, από την καλλιτεχνική οπτική, πως ο γλύπτης χρησιμοποίησε τις δύο Καρυάτιδες με τέτοιο τρόπο, ώστε να συμμετέχουν σε μια κοινή σύνθεση, σκοπός και αποκορύφωση της οποίας θα πρέπει να ήταν η μεταφορά της έντασης σε ένα κοινό σημείο αναφοράς και για τις δύο. Συγκεκριμένα σε αυτό που θα αποσκοπούσε η κίνηση τους, στην άκρη των χεριών τους, σε κάτι που κρατούσαν και οι δύο.
Και τι θα μπορούσε να είναι αυτό που κρατούσαν; Υποθέσεις μπορούν να γίνουν πολλές. Θα μπορούσαν να είναι διάφορα σύμβολα, όπως π,χ ένα σκήπτρο, μια δάδα, μια διακοσμητική κορδέλα, ακόμη και ένα ξίφος. Υπάρχει και η περίπτωση να κρατούσαν όχι ένα, αλλά δύο αντικείμενα, ένα η κάθε μια εξ αυτών, αλλά η γνώμη μου είναι πως ήταν κάτι κοινό. Και αυτό, για μένα, θα μπορούσε να είναι ένα στεφάνι δόξας! (Εικ, σχεδίου Ι)
Ένα στεφάνι, ίσως από μάρμαρο, ή κάποιο άλλο ελαφρύ υλικό, ώστε να σηκώνεται από τα ένθετα χέρια τους.
Και τι πιο ουσιαστικό από ένα στεφάνι δόξας και αθανασίας, με το οποίο οι Καρυάτιδες θα στεφάνωναν τον ένδοξο νεκρό, πριν αυτός περάσει από κάτω τους μεταφερόμενος μέσω της Ιωνικής Θύρας στον Άδη;
Άλλωστε, οι Καρυάτιδες συμβολικά ανήκουν στο τμήμα αυτό του τάφου, που αντιπροσωπεύει ακόμα την ζωή, πριν το πέρασμα στον άλλο κόσμο και η επίγεια δόξα είναι μια υπόθεση των ζωντανών ανθρώπων. Μάλιστα, η ανθρώπινη ματαιοδοξία (από την οποία οπωσδήποτε θα έπασχε και ο ένδοξος νεκρός), θα απαιτούσε και την κατανόμαση του, ώστε να γίνει γνωστή η ταυτότητα του σε όποιον θα κατάφερνε ποτέ να φτάσει μέχρι εκεί.
Σε μια τέτοια περίπτωση, το στεφάνι ίσως έφερε μια κορδέλα, ή κάτι άλλο πάνω στο οποίο θα υπήρχε κάποια μικρή επιγραφή. Στο σημείο αυτό, ας θυμηθεί ο αναγνώστης, πως κατά την διάρκεια της ανασκαφής μπροστά από τις Καρυάτιδες, κυκλοφόρησε μια φήμη για λίγες ώρες αναφορικά με την εύρεση «επιγραφών», που όμως διαψεύστηκε. Μπορεί να είναι έτσι, μπορεί και όχι.
Κλείνω το αναγκαστικά μακροσκελές άρθρο μου, υπενθυμίζοντας για μια ακόμη φορά πως η οπτική μου επί του θέματος είναι καθαρά καλλιτεχνική και πως αναφέρομαι στη μορφή, στις κινήσεις, στις αναλογίες και στους συμβολισμούς των έργων τέχνης, θέματα δηλαδή κατεξοχήν καλλιτεχνικά.
Το μνημείο, ως πολυσήμαντο σημείο αναφοράς, όπως έχω ξαναπεί, έχει πέρα από αρχαιολογικό και καλλιτεχνικό ενδιαφέρον και μπορεί να αναλυθεί με τους ανάλογους τρόπους. Η πρόταση μου για τα χέρια και το είδος της κίνησης με το στεφάνι, είναι υποθετική, αν και πάρα πολύ βάσιμη. Απομένει φυσικά να αποδειχθεί. Το βέβαιο είναι, πως οι αρχαιολόγοι ήδη γνωρίζουν.
http://ksipnistere.blogspot.gr/

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...